THỬ TÌM NGUYÊN NHÂN VÌ SAO HỌC SINH CHÁN HỌC MÔN SỬ?
Năm 1971, tôi vào học khoa Lịch sử, trường ĐHSP Hà Nội I.
Hồi ấy, thế hệ sinh viên chúng tôi được học nhiều thầy giỏi, uyên bác. Tôi nhớ thầy Chiêm Tế, Nguyễn Phan Quang, Trương Hữu Quýnh ( có thể tôi nhớ nhầm họ), Phan Ngọc Liên, thầy Hải, thầy Lư, thầy Kiệm...rồi các thầy bên ĐH tổng hợp sang thỉnh giảng như thầy Trần Quốc Vượng, Từ Chi... bên Viện Sử học sang như thầy Cao Văn Lượng... Nhưng hồi ấy, có một điều cũng lạ, các thầy có nhiều ý kiến, luận chứng, tư liệu khác với “ thông sử”, tức là những điều đã được trình bày, “ đóng đinh” trong giáo án, nhưng các thầy cũng chỉ nói trong những buổi thảo luận... để tham khảo “ cho vui”. Còn ra lớp các Thầy lại giảng theo giáo trình, có triển khai thêm một số ý chính, chúng tôi cứ cắm đầu ghi chép. rồi về học thuộc lòng. Đến khi thi viết hoặc thi vấn đáp lại những câu hỏi, những ý có sẵn trong bài giảng...
Qua những buổi ngoại khóa, đi thực tế, hoặc nói chuyện riêng giữa Thầy với trò, tôi nhận thấy kiến thức của các Thầy là siêu giỏi, có lẽ mình học cả đời, cũng không thể theo kịp, nhưng các Thầy không dám, hoặc không được phép trình bày công khai những ý kiến riêng. Nếu khác một chút là có chuyện ngay. Tôi còn nhớ, hồi tôi học, Thầy Trương Hữu Quýnh, với những tư liệu đáng tin cậy, chứng minh rằng Hồ Quý Ly là một nhà cải cách vĩ đại. Ông cho phát hành tiền giấy, cải cách hệ thống hành chính, hệ thống điền địa... Ý kiến đó khác với thông sử, mà thông sử đã được Viện sử học thông qua, thế là ý kiến của Thầy bị “ giã” như giã giò, không chấp nhận!!! Rồi chuyện Quang Trung, Nguyễn Ánh, ai là người có công thống nhất đất nước? Nhất mực thông sử của nhà nước Việt Nam lúc đó cho rằng Quang Trung là người có công thống nhất đất nước, còn Nguyễn Ánh là kẻ ăn nhờ, “ cõng rắn cắn gà nhà”. Quang Trung ca ngợi lên tận mây xanh, còn Nguyễn Ánh thì không còn từ nào tả nổi về sự “ xấu xa”, “hèn kém”. Một anh bạn của tôi, cùng học, không chịu, cố gắng bằng dữ liệu, luận chứng, chứng minh Nguyễn Ánh trên thực tế là người có công rất lớn, thậm chí quyết định đến việc thống nhất lãnh thổ. Đất nước có luật pháp, quốc hiệu, hành chính một cách trọn vẹn từ địa đầu miền bắc đến tật chót mũi miền nam... thế là cũng bị “ đánh”, không ai công nhận, bài kiểm tra, anh ta đưa ý kiến mình vào, bị điểm kém. Tôi thử so sánh, tất nhiên sự so sánh nào cũng khập khiễng, dẫu thế cũng giúp chúng ta có thể sáng tỏ thêm bản chất sự việc. Ví như cuộc kháng chiến chống Mỹ, như ta vẫn thường gọi, là cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, chúng ta không cầu viện của mấy nước XHCN lúc đó về vũ khí, lương thực, thậm chí cả người nữa...liệu đất nước có thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam như hiện nay hay không? Chuyện này có giống như Nguyễn Ánh cầu viện quân Pháp, quân Xiêm... Có lẽ chỉ khác tên người lãnh đạo, và... tên gọi của một triều đại!
Đất nước của chúng ta trải qua không biết bao nhiêu triều đại phong kiến, mỗi triều đại có lúc thịnh, có lúc suy... Mỗi triều đại phong kiến ở Việt Nam kéo dài hàng trăm năm... nhưng thật lạ, ngành sử học, đặc biệt là trong ngành sư phạm đào tạo giáo viên dạy sử, hãy xem sự truyền đạt kiến thức cho đội ngũ giáo viên tương lai, rồi đội ngũ giáo viên này truyền đạt lại cho học sinh... những kiến thức như thế nào? Đến hai phần ba chương trình dạy học, chủ yếu nói đến chuyện “ giữ nước” mà thực chất toàn là “ chuyện đánh nhau” còn dựng nước, biết bao nhiêu sự kiện, kiến thức lịch sử hấp dẫn thì không đề cập hoặc có đề cập hết sức sơ sài... Nhà Trần đánh quân Nguyên, nhà Lê đánh thắng quân Minh, Quang Trung đánh thắng quân Thanh...Tất nhiên đó chiến công oai hùng của dân tộc, nhưng chẳng lẽ dân tộc Việt Nam chỉ giỏi đánh nhau??? Thực ra, thời gian xảy ra những cuộc chiến tranh này, so với cả một giai đoạn tồn tại rất dài của một triều đại, là rất ngắn. Mấy trăm năm của triều Lý, Trần... từ việc quản lý đất đai, hệ thống quan lại, bảo vệ, mở mang bờ cõi, phát triển đạo Phật, phát triển kinh tế... càng nghiên cứu càng thấy lịch sử cha ông chúng ta là “ ghê gớm” . Có ghê gớm như thế mới đứng vững, đứng chắc bên cạnh một nước phong kiến lớn.
Khi Thông sử đang giảng dạy hiện nay, dưới sự áp đặt của chính trị, nhất là dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo TW, rồi bị lệ thuộc vào những sự chỉ đạo của mấy ông lãnh tụ Đảng, giảng dạy môn lịch sử ở trường phổ thông đã bị biến tướng, hoàn toàn không khách quan, mất tính thuyết phục. Giáo viên cứ căn cứ vào nội dung sách khoa, mà thực tế là thu gọn của giáo trình giảng dạy đại học ( Nội dung tôi phân tích sơ qua ở trên). Giảng bài cho học sinh, giáo viên đã không còn hứng thú, truyền đạt một kiến thức khô khan,. Toàn sự kiện, ngày tháng... rồi những bài học thắng lợi của cuộc kháng chiến, thậm chí lồng vào đó là cả “ tính tư tưởng, mặt tốt, mặt hạn chế...” của một triều đại hết sức võ đoán, áp đặt... điều đó dẫn đến một nguy hại, học sinh cũng mất sự hứng thú học lịch sử, coi môn lịch sử chỉ là một bộ môn “học xong rồi bỏ”, không hề có một tác dụng nào !!! Chúng ta hãy đọc một đoạn kiến thức lịch sử lớp sáu, trong sách Lịch sử, dạy các em học sinh ( tôi chép nguyên văn) khi đề cập đến khởi nghĩa của Bà Triệu:
“... Không cam chịu áp bức, bóc lột nặng nề, nhân dân ta đã nổi dậy nhiều nơi. Thái thú Giao Chỉ là Thiết Tổng đã phải tâu lên vua: “ Giao Chỉ ... đất rộng, người nhiều, hiểm trở độc hại. Dân xứ ấy rất dễ làm loạn, rất khó cai trị...”.
Viết đến đó, SGK đặt một câu hỏi, tôi cho là hết sức vô duyên, đánh đố học sinh: “ Lời tâu của Thiết Tổng nói lên điều gì?”
Trong khi, nếu như nói về nguyên nhân khởi nghĩa của bà Triệu có bao nhiêu câu chuyện kể hay, hấp dẫn các em, lứa tuổi 12 – 13, SGK không đưa vào dưới dạng kể chuyện mà đưa ra những kiến thức khô khan như thế, bắt các em thuộc lòng.
Thực tế tôi không thể hiểu cách dạy này?
Hay như chúng ta xem thêm những câu hỏi ôn tập của bài 21 “ Ôn tập chương IV” của SGK lịch sử lớp 7 – trang 104 – 105 – NXB Giáo Dục năm 2008. ( Tuổi học lớp này khoảng 13 -14, là lứa tuổi chưa định hình tâm lý, còn xốc nổi, ưa mạo hiểm, rất ít tập trung...) Thế mà các nhà biên soạn sách hỏi các em như sau: ( tôi chép nguyên văn):
“... Chúng ta đã học qua giai đoạn lịch sử Việt Nam thế kỷ XV – đầu thế kỷ XVI, thời Lê sơ. Hãy trả lời các câu hỏi sau đây:
1-Bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh Tông có tổ chức hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn bộ máy nhà nước thời Lý Trần ở những điểm nào ?
- Triều đình
- Các đơn vị hành chính
- Cách đào tạo , tuyển chọn bổ dụng quan lại
2- Luật pháp thời Lê sơ và nhà nước thời Lý – Trần có đặc điểm gì khác nhau?
3- Luật pháp thời Lê sơ có điểm nào giống và khác luật pháp thời Lý – Trần?
4- Tình hình kinh tế thời Lê sơ có gì giống và khác thời Lý - Trần?
- Về nông nghiệp
- Về thủ công nghiệp
- Về thương nghiệp
5 – Xã hội thời Lý- Trần và thời Lê sơ có những giai cấp, tầng lớp nào? Có gì khác nhau?
6- Trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, nghệ thuật, thời Lê sơ đã được những thành tựu nào? Có gì khác thời Lý - Trần?
- Về giáo dục, thi cử
-Về văn học
- Về khoa học, nghệ thuật....”
Trong khi ở chương IV (trang 82 – 104), thì từ trang 82 đến trang 93 là nói về cuộc xâm lược của nhà Minh với Việt Nam, sự thất bại chống quân xâm lược của nhà Hồ, rồi cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc do Lê Lợi lãnh đạo. Số trang còn lại viết về nhiều vấn đề mà những câu hỏi yêu cầu các em học sinh “ còn tranh nhau chỗ đi đái” phải trả lời!!!
Thử hỏi một người có trình độ Tiến sỹ sử học liệu có thể trả lời đầy đủ những câu hỏi trên không ? Chứ chưa nói đến một em học sinh lớp bảy đang tuổi tâm lý cần định hình!!!
Dạy sử với kiến thức “ nhồi nhét” như thế này làm sao học sinh không chán học sử!!!
Dạy sử với những kiến thức và cách truyền đạt không khoa học, phi logich, ôm đồm toàn sự kiện, không hợp với sự tiếp thu của học sinh, không hấp dẫn...thì y như tiếng reo của con gái tôi, khi biết thi tốt nghiệp năm nay: “ Ba ơi ! Năm nay không phải thi môn lịch sử. Cô giáo dạy sử và cả lớp chúng con sướng quá! Chúng con ghét nhất môn này.”
Nghe quá buồn.
(84-4)3 8569433
Thế giới cổ tích luôn là một xứ sở diệu kỳ đối với trẻ thơ. Cổ tích nuôi dưỡng tâm hồn, ước mơ, phát triển lòng yêu cái thiện, căm ghét cái ác, bước đầu giúp trẻ thành người.
